काठमाडौं । नेपालमा गाईभैंसीको दुधबाट बनाइने छुर्पी विगतमा मानिसले खानका लागि मात्र उपयोग हुन्थ्यो । विस्तारै विदेशी बजारबाट छुर्पीको माग हुन थाल्यो । त्यो पनि मानिसले खानका लागि नभएर कुकुर र बिरालालाई खुवाउनका लागि ।
छुर्पी निर्यातको इतिहास धेरै लामो पनि छैन । तर, पाँच-सात वर्षकै अवधिमा नेपाली छुर्पी विदेशी कुकुरका लागि आकर्षक खानामा दरिएको छ । अहिले उच्च निर्यात हुने वस्तुको सूचीमा १४ नम्बरमा परेको छ छुर्पी ।
नेपालबाट केही वस्तुको उत्पादन र निर्यात खस्किरहेका बेला छुर्पीको माग भने उच्च परिमाणमा हुन थालेको छ । पाँच वर्षअघि वार्षिक १ अर्ब हाराहारीको छुर्पी निर्यात हुने गरेकोमा गत वर्ष २०७९/८० मा करिब साढे ३ अर्ब रुपैयाँको निर्यात भएको थियो । एसिया, अमेरिका र युरोपदेखि अफ्रिका महादेशसम्मका २५ भन्दा बढी देश नेपाली छुर्पीको आकर्षक बजार बनेको छ ।
नेपालबाट उच्च निर्यात हुने वस्तुको सूचीमा १४ नम्बरमा
चालु आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को साउनदेखि पुससम्मको तथ्यांकअनुसार नेपालबाट उच्च निर्यात हुने वस्तुको १४ नम्बरमा छ छुर्पी । यो अवधिमा १ अर्ब ४१ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको ७ लाख ९ हजार ३९५ किलो छुर्पी निर्यात भएको छ ।
गत वर्षको पहिलो ७ महिनामा १ अर्ब ३४ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको ७ लाख १७ हजार ७६९ किलो, आव २०७८/७९ को सोही अवधिमा १ अर्ब २० करोडभन्दा बढीको ७ लाख ४६ हजार ३६६ किलो र आव २०७७/७८ मा ८३ करोड ४५ लाखभन्दा बढीको ५ लाख २८ हजार २६८ किलो छुर्पी निकासी भएको भन्सार विभागको तथ्यांकमा उल्लेख छ ।
त्यस्तै आव २०७५/७६ मा ४२ करोड ९३ लाख रुपैयाँबराबरको २ लाख ६४ हजार किलो र २०७६/७७ मा ५८ करोड ४४ लाख रुपैयाँबराबरको ३ लाख ५२ हजार किलो छुर्पी निर्यात भएको थियो । त्यसअघिका वर्षहरुमा छुर्पी निर्यातको हिस्सा निकै सानो छ ।
छुर्पी निर्यात बढ्दै जाँदा उत्पादकले पाउने प्रतिकिलो मूल्य पनि बढ्दै गएको छ । आव २०७८/७९ मा १ हजार ६१२, आव २०७९/८० मा १ हजार ८७६ र चालु आवमा १ हजार ९९१ रुपैयाँ प्रतिकिलोका दरले छुर्पी निर्यात भएको हो । बितेका तीन वर्षमा छुर्पी निर्यातको परिमाण भने सामान्य घट्दै गएको तथ्यांकले देखाउँछ ।
पाँच वर्षमा साढे १० अर्बको निर्यात
बितेका पाँच वर्षमा नेपालबाट साढे १० अर्ब रुपैयाँको छुर्पी निर्यात भएको छ । आर्थिक वर्ष २०७५/७६ मा १ अर्ब ५ करोड २८ लाख रुपैयाँबराबरको ६ लाख ३६ हजार किलो र आव २०७६/७७ मा १ अर्ब २२ करोड ८३ लाख रुपैयाँबराबरको ७ लाख १७ हजार किलो छुर्पी निर्यात भएको हो ।
त्यसपछिका वर्षहरुमा छुर्पी निर्यातमा उच्च वृद्धि भएको छ । भन्सार विभागको तथ्यांकअनुसार आव २०७७/७८ मा १ अर्ब ९६ करोड ५० लाख रुपैयाँबराबरको १२ लाख ६२ हजार किलो, आव २०७८/७९ मा २ अर्ब ९१ करोड १९ लाख रुपैयाँबराबरको १७ लाख ४४ हजार किलो र आव २०७९/८० मा ३ अर्ब ४० करोड ९० लाख रुपैयाँबराबरको १७ लाख ८६ हजार किलो छुर्पी निर्यात भएको छ ।
छुर्पी निर्यातको परिमाणसँगै व्यापारीले मूल्य पनि बढी नै पाउन थालेका छन् । पाँच वर्षको अवधिमा छुर्पीको मूल्य प्रतिकिलो २६३ रुपैयाँले बढेर १ हजार ६५४ रुपैयाँबाट १ हजार ९०८ रुपैयाँ पुगेको छ ।
आव २०७५/७६ प्रतिकिलो १ हजार ६५४ रुपैयाँ किलो निर्यात भएको छुर्पी अर्को वर्ष १ हजार ७१२ रुपैयाँ प्रतिकिलोका दरले निर्यात भएको थियो । विभागका अनुसार आव २०७७/७८ मा प्रतिकिलो १ हजार ५५५, आव २०७८/७९ मा प्रतिकिलो १ हजार ६६९ र २०७९/८० मा प्रतिकिलो १ हजार ९०८ रुपैयाँ पुगेको छ ।
अमेरिकाबाट सबैभन्दा बढी माग
नेपालबाट २९ देशमा छुर्पी निर्यात हुन्छ । त्यसमध्ये सबैभन्दा धेरै माग अमेरिकाबाट आउँछ । बितेका चार वर्षमा अमेरिकामा मात्रै ८ अर्ब १७ करोड ३१ लाखको छुर्पी निर्यात भएको छ । जबकि, यो अवधिमा नेपालबाट ९ अर्ब ५१ करोड ४४ लाख रुपैयाँको छुर्पी विभिन्न देशमा निर्यात भएको छ ।
आव २०७६/७७ मा १५ देशमा छुर्पी निर्यात भएको छ । त्यस वर्ष अमेरिकामा मात्रै १ अर्ब ५ करोड ९१ लाख रुपैयाँको निर्यात भएको छ । त्यस्तै २०७७/७८ मा १ अर्ब ७० करोड १३ लाख, आव २०७८/७९ मा २ अर्ब ४४ करोड ५० लाख र गत वर्ष २ अर्ब ९६ करोड ७६ लाख रुपैयाँको छुर्पी अमेरिका निर्यात भएको विभागले जनाएको छ ।
कुन–कुन देशमा निर्यात ?
नेपालबाट सुरुवाती वर्षहरुमा ५–७ देशमा मात्र छुर्पी निर्यात हुन्थ्यो । अहिले २९ देशमा निर्यात हुन्छ । तथ्यांकअनुसार अमेरिकासहित ब्राजिल, कम्बोडिया, क्यानडा, चीन, फ्रान्स, जर्मनी, ग्रिस, हङकङ, इन्डोनेसिया, जापान, दक्षिण कोरिया, मलेसिया, नेदरल्यान्ड्स, फिलिपिन्स र पोल्यान्डमा नेपाली छुर्पी निर्यात हुन्छ ।
त्यसबाहेक पोर्चुगल, कतार, सेन्ट हेलेन, सिंगापुर, स्लोभाकिया, दक्षिण अफ्रिका, स्पेन, स्विट्जरल्यान्ड, ताइवान, थाइल्यान्ड, यूएई, बेलायत र भियतनाममा पनि छुर्पी निर्यात भएको विभागको तथ्यांकले देखाउँछ । नेपालबाट निर्यात हुने छुर्पी कुकुर र बिरालाको खानाका रुपमा प्रयोग हुन्छ ।
