काठमाडौँ । नेपाली बजारमा अमेरिकी डलर महँगो बन्दै गएको छ । मंगलबारको तुलनामा बुधबार नेपाली रुपैयाँ थप कमजोर बनेको हो । नेपाल राष्ट्र बैंकले बुधबारका लागि सार्वजनिक गरेको विनिमयदरअनुसार अमेरिकी डलर एकको खरिददर १५२ रुपैयाँ ८० पैसा र बिक्रीदर १५३ रुपैयाँ ४० पैसा कायम छ । मंगलबार एक अमेरिकी डलरको खरिददर १५२ रुपैयाँ आठ पैसा र बिक्रीदर १५२ रुपैयाँ ६८ पैसा थियो ।
डलरसँगै युरोपियन युरो र बेलायती पाउण्ड स्टर्लिङको भाउ पनि बढेको छ । युरो मंगलबारको तुलनामा ७७ पैसा बढेको छ । आजका लागि युरो एकको खरिददर १७७ रुपैयाँ ८६ पैसा र बिक्रीदर १७८ रुपैयाँ ५६ पैसा निर्धारण भएको छ ।
बेलायती पाउण्ड स्टर्लिङ एकको खरिददर २०६ रुपैयाँ र बिक्रीदर २०६ रुपैयाँ ८१ पैसा कायम भएको छ ।
अष्ट्रेलियन डलरको भाउ पनि आज बढेको छ । अष्ट्रेलियन डलर एकको खरिददर १०९ रुपैयाँ ५१ पैसा र बिक्रीदर १०९ रुपैयाँ ९४ पैसा कायम भएको छ ।
यस्तो छ राष्ट्र बैंकले आज (२०८३ जेठ १३ गते)का लागि तोकेको विदेशी मुद्राको विनमियदर
डलर महँगिँदा नेपालको अर्थतन्त्रमा कस्तो असर पर्छ ?
अमेरिकी डलरको तुलनामा नेपाली रुपैयाँ कमजोर हुँदा यसको असर नेपालजस्तो आयातमुखी अर्थतन्त्रमा प्रत्यक्ष देखिन्छ। केही क्षेत्रमा फाइदा भए पनि समग्रमा बेफाइदा बढी पर्छ ।
फाइदा के-के हुन्छ ?
१. निर्यातलाई सहयोग
नेपाली रुपैयाँ सस्तो हुँदा नेपाली वस्तु विदेशी बजारमा तुलनात्मक रूपमा सस्तो पर्छ । यसले निर्यातकर्तालाई केही फाइदा पुग्न सक्छ। तर नेपालको निर्यात आधार कमजोर र सीमित भएकाले अर्थतन्त्रमा ठूलो सकारात्मक प्रभाव भने देखिँदैन।
२. पर्यटन क्षेत्रलाई लाभ
विदेशी पर्यटकका लागि नेपाल घुम्न आउँदा खर्च सस्तो पर्न जान्छ। यसले पर्यटक आगमन र खर्च बढाउन सहयोग गर्न सक्छ। पर्यटन विदेशी मुद्रा आर्जनको प्रमुख स्रोत भएकाले यसबाट रोजगारी र आम्दानीमा सकारात्मक असर पर्छ।
३. रेमिट्यान्सको मूल्य बढ्छ
विदेशमा काम गर्ने नेपालीले पठाउने डलर वा अन्य विदेशी मुद्रा साट्दा बढी नेपाली रुपैयाँ प्राप्त हुन्छ। यसले परिवारको आम्दानी बढाउन र बजारमा खर्च क्षमता बढाउन मद्दत गर्छ ।
४. विदेशी लगानीकर्तालाई फाइदा
नेपाली मुद्रा कमजोर हुँदा विदेशी लगानीकर्ताले कम डलरमा बढी रुपैयाँ पाउने भएकाले लगानी लागत तुलनात्मक रूपमा सस्तो पर्न सक्छ।
बेफाइदा के-के हुन्छ ?
१. आयात महँगो हुन्छ
नेपाल आयातमा अत्यधिक निर्भर देश हो। पेट्रोलियम पदार्थदेखि औषधि, मेसिनरी र दैनिक उपभोग्य वस्तुसम्म विदेशबाट आयात हुन्छ। डलर महँगिँदा यी सबै वस्तुको लागत बढ्छ र व्यापार घाटा झन् चुलिन्छ।
२. महँगी बढ्छ
आयात महँगो हुँदा बजारमा सामानको मूल्य बढ्छ। इन्धन, खाद्यान्न, इलेक्ट्रोनिक्स, गाडी लगायत अधिकांश वस्तु महँगिन्छन्। यसले सर्वसाधारणको दैनिक जीवनमा प्रत्यक्ष असर पार्छ।
३. विदेश अध्ययन र भ्रमण खर्चिलो हुन्छ
विदेशमा अध्ययन गर्ने विद्यार्थीले शुल्क, बसाइ र अन्य खर्च विदेशी मुद्रामा तिर्नुपर्छ। डलर महँगिँदा परिवारमाथि आर्थिक भार बढ्छ। विदेश भ्रमण गर्ने नेपालीले पनि बढी रुपैयाँ खर्च गर्नुपर्छ।
४. सरकारको वैदेशिक ऋण बढ्छ
नेपालले लिएको वैदेशिक ऋण डलरमा हुने भएकाले डलरको मूल्य बढ्दा ऋणको सावाँ र ब्याज तिर्न बढी रुपैयाँ आवश्यक पर्छ। यसले सरकारी बजेटमा थप दबाब सिर्जना गर्छ।
५. विदेशी लगानीका आयोजनाको लागत बढ्न सक्छ
विदेशी उपकरण, मेसिन वा सेवामा आधारित परियोजनाको लागत बढ्न सक्छ, जसले आयोजना कार्यान्वयनमा असर पार्न सक्छ।
डलर महँगिँदा पर्यटन, रेमिट्यान्स र सीमित निर्यात क्षेत्रमा केही फाइदा भए पनि नेपालको आयातमुखी अर्थतन्त्रका कारण समग्र असर नकारात्मक बढी देखिन्छ।
विशेषगरी महँगी, आयात लागत, वैदेशिक ऋण र विदेश अध्ययन खर्च बढ्ने भएकाले सर्वसाधारणदेखि सरकारसम्म यसको दबाब महसुस हुन्छ।
